محصولات آتی

ورود کاربران


مسواک زدن

اقتصاد ایران در نزدیکی بحران نیست
چرا ریال با افت ارزش مواجه شد؟
اقتصاد ایران در نزدیکی بحران نیست         
   
به نظر می رسد بخش زیادی از اقتصاد ایران، با وجود تاثیرپذیری از اثرات آسیب رسان تحریم ها، از نوسان نرخ آزاد ارز، تاثیر منفی نمی پذیرد

افت سریع ارزش ریال در سه هفته گذشته، توجهات زیادی را در ایران و خارج از این کشور به خود جلب کرد؛ ولی اغلب این جلب توجهات به دلار، به دلایل ناواقعی بود. در مجموع، تحلیل شخصی من این است که تلاطم ارزی اخیر در ایران، آن طور که وزیر اقتصاد اسرائیل ادعا کرده، به معنای قرار گرفتن اقتصاد ایران بر لبه بحران نخواهد بود؛ چرا که بخش بزرگی از اقتصاد ایران، به رغم تاثیرپذیری منفی از تحریم های اقتصادی، از افزایش نرخ ارز در بازار آزاد تاثیر نمی پذیرد.

نقطه اوج تلاطم اخیر بازار ارز در ایران، این بود که در هفته دوم مهرماه، در بازار موازی (یا بازار آزاد) ارزهای خارجی، «ریال» در حدود ۱۵ درصد در یک روز افت ارزش داشت، و در نتیجه دلار به بالاترین قیمت تاریخی خود (۳۵ هزار ریال به ازای یک دلار آمریکا) رسید؛ مقداری که ۵۰ درصد در مقایسه با نرخ آن در یک ماه قبل از آن تاریخ، و ۳۰۰ درصد در مقایسه با دسامبر (آذر) سال قبل، یعنی وقتی تحریم های خارجی در مقابل ایران تشدید شد، بیشتر بود.

طبیعتا این تلاطم در بازار ارز، موجب اظهارنظرها و تحلیل های فراوانی شده است، اما نکته ای که در جلب توجه ها و اظهارنظرهای مرتبط با این موضوع، در سایه قرار می گیرد و دیده نمی شود، این است که این کاهش ارزش ریال، با نمونه های مشابه دیگر در سایر کشورها (مانند تلاطم ارزی که در سال های ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸، جنوب شرقی آسیا را درنوردید و موجب شوک های شدید به اقتصاد آن کشورها شد) قابل مقایسه نیست. این امر به خاطر آن است که در چنان موقعیت هایی همه قیمت ها تحت تاثیر قرار گرفتند، زیرا همه ارزهای خارجی در یک نرخ (فزاینده) مشابه، مورد مبادله قرار می گرفت. اما در مورد ایران، شرایط به دلیل وجود سیستم چندنرخی ارز، متفاوت است. زیرا در ایران تقریبا همه ارزهای خارجی توسط دولت به دست می آیند و دولت تصمیم گرفته که بخش زیادی از درآمدهای ارزی خود را به نرخ پایین برای واردات کالاها و خدماتی که ضروری می پندارد، عرضه کند.

افت ارزش ریال که هیجانات و جلب توجه های رسانه ای را موجب شده، در واقع در یک بازار محدود به وقوع پیوسته که در اندازه رو به کاهش و در اهمیت رو به کمرنگ شدن است. بانک مرکزی ایران فهرستی طولانی از کالاها را به طبقاتی بر حسب اولویت و از ۱ تا ۱۰، دسته بندی کرده و ارز برای سایر نیازها را به بازار موازی واگذار کرده است. اولویت های ۱ و ۲ غذا و دارو هستند، که ارز خارجی را به نرخ رسمی ۱۲۲۶۰ ریال برای هر دلار دریافت می کنند، و طبقه های بعدی با اولویت کمتر از پی آن می آیند. این گروه ها اغلب کالاهای واسطه ای مورد استفاده برای تولیدات صنعتی هستند. دولت قول داده بود که برای واردات این کالاهای غیرضروری ولی مهم، که تقریبا دو سوم از واردات ایران هستند، اقداماتی انجام دهد و برایشان نوعی تدبیر و ساز و کار حرفه ای، پیشنهاد داد. اما واکنش بانک مرکزی قدری کُند بود و آن تولیدکنندگانی که نمی خواستند صبر کنند، ارز مورد نیاز خود را از بازار موازی ارز و در رقابت با سفته بازان و افرادی که پولشان را به خارج از کشور می بردند، تهیه کردند.

نااطمینانی نسبت به تحریم ها، سردرگمی ناشی از اظهارات مقامات رسمی اقتصادی در ایران و اغراق درباره حمله احتمالی اسرائیل، همه با هم ترکیب شد و باعث آشفتگی ناگهانی در بازار ارز شدند. برای محافظت از تولیدکنندگان ایرانی در مقابل آن چه دولت تبعات «جنگ روانی» نامیده است، بانک مرکزی سازوکاری را در قالب «مرکز مبادلات ارزی» تاسیس کرد و از واردکنندگان و صادرکنندگان دارای مجوز، دعوت کرد که ارزهای خارجی خود را در آنجا مبادله کنند، با این مقصود که نرخ های مزایده ای دست یافته در آنجا، پایدارتر و پایین تر از نرخ های بازار موازی باشد. با افتتاح مرکز مبادلات در دو هفته پیش، حجم مبادلات به سرعت از ۱۰ میلیون دلار به ۱۸۱ میلیون دلار در یک روز جهش داشت، که اغلب این عرضه هم احتمالا از جانب بانک مرکزی بوده است.

با این ساز و کار، مرکز مبادلات بخشی از عرضه ارز را از بازار موازی دور کرده است؛ امری که به باور من شوک ناشی از آن، باعث بالا رفتن ناگهانی نرخ ارز در آن بازار شد. به طرز عجیبی، بانک مرکزی رویدادی بر خلاف این جریان را پیش بینی کرده بود: اینکه با راه اندازی و تنظیم معاملات ارزی در مرکز مبادلات، به کاستن از نرخ دلار در بازار موازی کمک خواهد کرد. این خطای محاسبه به سردرگمی و احتیاط از اینکه تصور می شد دولت نمی داند دارد چه می کند، افزوده شد؛ و در حالی که مرکز مبادلات نرخ پایین تری از بازار موازی را ارائه می کرد و به طور بالقوه تولیدکنندگان را از آسیب های منتج از اثرات روانی ناشی از تحریم و شایعه جنگ حفظ می کرد، شوک به بازار موازی موجب یک بحران اقتصادی و سیاسی برای دولت احمدی نژاد شد.

اما آیا همه این ها، به این معناست که مشابه گزارش اخیر وزیر اقتصاد اسرائیل، ایران بر لبه بحران قرار دارد؟ پاسخ منفی است، زیرا بخش زیادی از اقتصاد ایران، با وجود تاثیرپذیری از اثرات آسیب رسان تحریم ها، از این نوسان نرخ آزاد ارز، تاثیر منفی نمی پذیرد.

و سوال دیگر اینکه آیا این مساله موجب فشار اقتصادی به اندازه ای بر روی ایران می شود که دولت ایران را مجبور کند در مذاکرات هسته ای با غرب از موضع خود عقب نشینی کند؟ باز هم احتمالا جواب «نه» است. نظام چندنرخی ارز، با وجود ناکارآمدی آن از بعضی جهات، از افراد با درآمد کمتر از متوسط محافظت خواهد کرد، یعنی به کسانی که دولت فعلی ایران، بیشتر نسبت به آنها گرایش دارد و پاسخگو است. اما در عین حال، بسیاری از ایرانی های با درآمد بالاتر از متوسط، از تبعات نوسان ها در بازار آزاد ارز تحت تاثیر قرار می گیرند: میلیون ها نفر از افرادی که دارای پس اندازی هستند و در اضطراب برای یافتن یک جای امن برای پس اندازهای شان می گردند، والدینی که برای بچه های شان برای تحصیل در خارج از کشور پول می فرستند یا نیاز دارند که برای دیدن آنها به سفر بروند، و امثالهم. به هر حال واقعیت آن است که همه این افراد لطمه بیننده از نوسانات نرخ ارز، واردکنندگان اجناس تجملی یا کسانی که می خواهند پولشان را بیرون از ایران ببرند، نیستند.

اما نکته مهم آن است که دولت ایران، هم اکنون در تخصیص عرضه ارز محدود (و شاید رو به کاهش) خود، در موقعیت پیچیده ای برای ایجاد توازن قرار دارد: ایجاد توازن بین نیازهای طبقه پایین تر از متوسط و فقرا، با نیازهای ایرانیان با درآمد بالاتر، که دولت فعلی در برابر این گروه، قدری کمتر روی پشتیبانی سیاسی شان حساب می کند و با این حال نمی خواهد و نمی تواند آنها را نادیده بگیرد.
        
    
    
            دکتر جواد صالحی اصفهانی
استاد اقتصاد در دانشگاه «ویرجینیا تِک» و پژوهشگر ارشد اقتصادی موسسه «بروکینگز»
مترجم: میلاد محمدی
منبع: lobelog.com     
            روزنامه دنیای اقتصاد ( www.donya e eqtesad.com )
1391/7/24


نام و نام خانوادگی :
ایمیل :
* متن کامنت :
 

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )

مجموعه فیلم سالن انتظار عمومی
فیلم سالن انتظار ارتودنسی
فیلم سالن انتظار ایمپلنت
فیلم سالن انتظار ترمیمی و زیبایی
فیلم پیشگیری و بهداشت
فیلم های مناظر طبیعت
موسیقی بی کلام